ដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិ និងការចិញ្ចឹមត្រីនៅខេត្តស្ទឹងត្រែង ប្រទេសកម្ពុជា

ដោយ Dr. Phan Thanh Thanh, លោកបណ្ឌិត ប៉ោ ណារិទ្ធ, និង លោក គ្រី សូឡានី

ខេត្តស្ទឹងត្រែង មានទីតាំងស្ថិតនៅភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា នៅចំណុចប្រសព្វនៃទន្លេមេគង្គ និងដៃទន្លេសំខាន់ៗរបស់វា គឺទន្លេសេសាន ទន្លេស្រែពក និងទន្លេសេកុង មានសារៈសំខាន់ខាងអេកូឡូស៊ី សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌យ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងអាងទន្លេមេគង្គក្រោម។ ខេត្តនេះត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយ ជីវៈចម្រុះក្នុងទឹកដ៏សម្បូរបែប ព្រៃលិចទឹក តំបន់ដីសើម និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតាមដងទន្លេ ដែលគាំទ្រដល់ ជីវភាពរស់នៅរបស់គ្រួសារជនបទរាប់ពាន់គ្រួសារ។ អស់រយៈពេលជាច្រើនជំនាន់មកហើយ សហគមន៍ នានាក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែងបានពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើការនេសាទ កសិកម្មតាមរដូវ និងប្រព័ន្ធទឹក ធម្មជាតិ សម្រាប់សន្តិសុខស្បៀង ការដឹកជញ្ជូន និងការប្រើប្រាស់ក្នុងគ្រួសារ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយការ កើនឡើងនៃការរេចរឹលបរិស្ថាន ការពង្រីកវារីអគ្គិសនី ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងអសន្តិសុខទឹកកំពុង ផ្លាស់ប្តូរទេសភាពអេកូឡូស៊ី និងសេដ្ឋកិច្ចសង្គមរបស់ខេត្តជាមូលដ្ឋាន (Hirsch 2016; Green 2020)។

អាងទន្លេមេគង្គបានជួបប្រទះនឹងការរំខានដល់បរិស្ថានវិទ្យាយ៉ាងច្រើនក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ថ្មីៗនេះ ដោយសារតែការអភិវឌ្ឍវារីអគ្គិសនី លំហូរទឹកទន្លេមិនទៀងទាត់ ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ការថយ ចុះស្តុកត្រី និងការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ទឹកភ្លៀង។ ការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា ទំនប់ទឹកនៅទូទាំងអាងទន្លេមេគង្គ បានរំខានដល់ផ្លូវបំលាស់ទីរបស់ត្រី ការផ្លាស់ប្តូរការនាំដីល្បាប់ និងធ្វើឱ្យចុះខ្សោយសេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដ៏សំខាន់សម្រាប់ជីវភាពរស់នៅជនបទ (Dugan 2010; Grumbine 2011)។ នៅកម្ពុជា ការប្រែប្រួលបរិស្ថានទាំងនេះ ជាប់ទាក់ទងនឹងភាពងាយរងគ្រោះ នៃអាកាសធាតុកាន់តែខ្លាំងឡើង ជាពិសេស នៅក្នុងខេត្តដូចជាខេត្តស្ទឹងត្រែង ជាកន្លែងដែលប្រជាជនក្នុងតំបន់នៅតែពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំង លើធនធានធម្មជាតិ និងមានសមត្ថភាពសម្របខ្លួនមានកម្រិត។

ក្នុងបរិបទនេះ សហគមន៍ក្នុងតំបន់ ភ្នាក់ងាររដ្ឋាភិបាល និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលនៅក្នុងខេត្ត ស្ទឹងត្រែង បានទទួលយកដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិ (NbS) កាន់តែច្រើនឡើងៗ ជាក្របខ័ណ្ឌ ជំនួស សម្រាប់ការសម្របខ្លួនទៅនឹងអាកាសធាតុ និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។ យោងតាម សហភាពអន្តរជាតិសម្រាប់ការអភិរក្សធម្មជាតិ (IUCN 2020), ដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិ គឺជា សកម្មភាពដែលការពារ គ្រប់គ្រងប្រកបដោយចីរភាព និងស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឡើងវិញ ខណៈពេលដែល កំពុងដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមសង្គម និងគាំទ្រដល់សុខុមាលភាពមនុស្ស។ ជំនួសឱ្យការផ្តល់អាទិភាព ដល់គំរូអភិវឌ្ឍន៍ដែលទាញយកតែពីប្រភព ឬប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាច្រើន វិធីសាស្រ្តដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិ (NbS) សង្កត់ធ្ងន់លើការស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ភាពធន់របស់សហគមន៍ ជីវភាពរស់នៅ ប្រកបដោយចីរភាព និងអភិបាលកិច្ចដែលមានការចូលរួម។

នៅខេត្តស្ទឹងត្រែង ការចិញ្ចឹមត្រីបានលេចចេញជាសមាសធាតុសំខាន់នៃ ដំណោះស្រាយផ្អែកលើ ធម្មជាតិទាំងនេះ។ តាមរយៈការរួមបញ្ចូលការចិញ្ចឹមត្រី ការអនុវត្តការអភិរក្ស ការស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងវិធីសាស្រ្តកសិកម្មសម្របខ្លួនទៅក្នុងចង្វាក់ជលសាស្ត្រធម្មជាតិនៃអាងទន្លេមេគង្គ សហគមន៍បាន ស្វែងរកការពង្រឹងភាពធន់ប្រឆាំងនឹងការប៉ះទង្គិចទាក់ទងនឹងអាកាសធាតុ ខណៈពេលដែលរក្សា និរន្តរភាព អេកូឡូស៊ីរយៈពេលវែង។ អ្វីដែលសំខាន់នោះ គំនិតផ្តួចផ្តើមទាំងនេះក៏រួមបញ្ចូលសមភាព យេនឌ័រ ចំណេះដឹងជនជាតិដើមភាគតិច និងការរួមបញ្ចូលសង្គម ដោយទទួលស្គាល់ថា ភាពងាយ រងគ្រោះ នៃអាកាសធាតុប៉ះពាល់ដល់ក្រុមសង្គមផ្សេងៗគ្នាតាមវិធីមិនស្មើគ្នា។

អត្ថបទនេះពិនិត្យមើលការអនុវត្តដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិនៅខេត្តស្ទឹងត្រែង ដោយយក ចិត្តទុកដាក់ជាពិសេសចំពោះការចិញ្ចឹមត្រី ការនេសាទសហគមន៍ ភាពធន់នៃអាកាសធាតុ និង អភិបាលកិច្ចបរិយាប័ន។ ដោយផ្អែកលើការសម្ភាសន៍ដែលធ្វើឡើងក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ជាមួយអាជ្ញាធរ មូលដ្ឋាន មេដឹកនាំសហគមន៍ ជនជាតិដើមភាគតិច ស្ត្រី ជនមានពិការភាព និងក្រុមមនុស្សដែល ងាយរងគ្រោះ អត្ថបទនេះស្វែងយល់ពីរបៀបដែលតួអង្គក្នុងស្រុកកំពុងឆ្លើយតបទៅនឹងភាពងាយរងគ្រោះ នៃអាកាសធាតុ និងការរេចរឹលបរិស្ថានតាមរយៈយុទ្ធសាស្ត្រសម្របខ្លួនដែលជំរុញដោយសហគមន៍។

ភាពងាយរងគ្រោះនៃអាកាសធាតុ និងសន្តិសុខមនុស្ស

អសន្តិសុខទឹក និងការធ្លាក់ចុះនៃបរិស្ថានវិទ្យា

ខេត្តស្ទឹងត្រែងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាប្រឈមធំៗទាក់ទងនឹងសន្តិសុខបរិស្ថាន និងមនុស្សជាតិ ដែល ទាក់ទងនឹងទឹកជំនន់ គ្រោះរាំងស្ងួត របបទឹកភ្លៀងមិនទៀងទាត់ និងការរេចរឹលបរិស្ថាន។ អសន្តិសុខទឹក បានក្លាយជាកង្វល់បន្ទាន់បំផុតមួយដែលប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពរស់នៅ ប្រព័ន្ធស្បៀងអាហារ និងស្ថិរភាព សង្គមនៅទូទាំងខេត្ត។ ផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង ដោយការអភិវឌ្ឍ វារីអគ្គិសនីនៅខ្សែទឹកខាងលើ និងការរេចរឹលបរិស្ថាន ដែលរួមគ្នាបានផ្លាស់ប្តូរលំហូរទន្លេធម្មជាតិ និងធ្វើឱ្យ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងទឹកចុះខ្សោយនៅទូទាំងអាងទន្លេមេគង្គ (MRC 2025)។

អសន្តិសុខទឹកនៅខេត្តស្ទឹងត្រែងមានច្រើនវិមាត្រ ដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពសាធារណៈ សេដ្ឋកិច្ច គ្រួសារ ផលិតភាពកសិកម្ម និងភាពស្អិតរមួតក្នុងសង្គម។ មន្ត្រីឃុំមូលដ្ឋានម្នាក់បានគូសបញ្ជាក់ពីរបៀប ដែលភាពតានតឹងផ្នែកបរិស្ថានអាចធ្វើឱ្យភាពតានតឹងក្នុងសង្គមកាន់តែខ្លាំងឡើង និងធ្វើឱ្យខូចទំនាក់ ទំនងសហគមន៍ ជាពិសេសក្នុងអំឡុងពេលគ្រោះរាំងស្ងួត និងកង្វះខាតធនធាន៖ “អសន្តិសុខទឹក ប៉ះពាល់ដល់សាមគ្គីភាពក្នុងសង្គម បណ្តាលឱ្យមានការប្រកួតប្រជែងសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ទឹក សម្រាប់ កសិកម្ម និងជីវភាពរស់នៅ នាំឱ្យមានជម្លោះលើការប្រើប្រាស់ទឹកប្រចាំថ្ងៃ និងបង្កើតការមិនទុកចិត្តរវាង សមាជិកសហគមន៍”។

ផលវិបាកអេកូឡូស៊ីនៃការផ្លាស់ប្តូរបរិស្ថានទាំងនេះគឺធ្ងន់ធ្ងរជាពិសេសសម្រាប់សហគមន៍ដែលពឹងផ្អែកលើការនេសាទ និងជីវភាពរស់នៅតាមដងទន្លេ។ អាងទន្លេមេគង្គគឺជាប្រព័ន្ធនេសាទទឹក សាបដែល មានផលិតភាពបំផុតមួយរបស់ពិភពលោក ប៉ុន្តែការផ្លាស់ប្តូរជលសាស្ត្រ និងការរិចរិលអេកូឡូ ស៊ីកំពុង គំរាមកំហែងដល់ជីវៈចម្រុះក្នុងទឹក និងផ្លូវធ្វើចំណាកស្រុករបស់ត្រី (Dugan 2010)។ សហគមន៍នានា ទូទាំងខេត្តស្ទឹងត្រែងក៏បានសង្កេតឃើញការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងគំរូអាកាសធាតុតាមរដូវផងដែរ៖ “ទឹកភ្លៀងដែលតាមប្រពៃណីចាប់ផ្តើមនៅពាក់កណ្តាលខែឧសភា ឥឡូវនេះច្រើនតែមកដល់ពាក់ កណ្តាលខែមិថុនា ឬកើតឡើងដោយមិនអាចទាយទុកជាមុនបានក្នុងរដូវប្រាំង។ គំរូអាកាសធាតុដែល ផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះបានរំខានដល់ប្រតិទិនកសិកម្ម ការកើនឡើងនៃការរាតត្បាតសត្វល្អិត និងការថយចុះ ផលិតភាពដំណាំ។ កម្រិតទឹកក្រោមដីក៏បានធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ ដោយអណ្តូងដែលពីមុន ផ្តល់ទឹកពេញមួយឆ្នាំឥឡូវនេះរីងស្ងួតបន្ទាប់ពីប្រហែលប្រាំបីខែ”។

អ្នកស្រាវជ្រាវបានជជែកវែកញែកកាន់តែខ្លាំងឡើងថា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងអសន្តិសុខទឹក គួរតែត្រូវបានយល់ថាមិនត្រឹមតែជាបញ្ហាបរិស្ថានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាសំណួរនៃយុត្តិធម៌សង្គម វិសមភាព និងអភិបាលកិច្ចផងដែរ (Sultana 2021)។ ការរេចរឹលបរិស្ថានប៉ះពាល់យ៉ាងមិនស្មើគ្នាដល់ប្រជាជន ដែលមានធនធានសេដ្ឋកិច្ចតិចជាង ការចូលប្រើប្រាស់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមានកម្រិត និងការតំណាង នយោបាយខ្សោយជាង។ នៅខេត្តស្ទឹងត្រែង ក្រុមងាយរងគ្រោះដូចជាស្ត្រី ជនជាតិដើមភាគតិច ជនមានពិការភាព និងអ្នកស្រុកវ័យចំណាស់ប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យខ្ពស់ ដោយសារតែការពឹងផ្អែកលើធនធានធម្មជាតិ និង សមត្ថភាពសម្របខ្លួនមានកម្រិត។ ប្រជាពលរដ្ឋនៅខេត្តស្ទឹងត្រែងរាយការណ៍ពីការធ្លាក់ចុះនៃស្តុកត្រី ការ កើនឡើងស្លែនៅក្នុងទន្លេ និងគុណភាពទឹកកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន៖ “កម្រិតទឹកទន្លេមិនទៀងទាត់ និង ការ កើនឡើងនៃស្លែនៅក្នុងទន្លេបានកាត់បន្ថយការនេសាទត្រីសម្រាប់គ្រួសាររបស់ខ្ញុំយ៉ាងច្រើន។ ដោយសារ គ្រួសារខ្ញុំពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការនេសាទសម្រាប់ទាំងអាហារ និងប្រាក់ចំណូល ការធ្លាក់ចុះនៃបរិស្ថាន បានបង្កើតការលំបាកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ ប្រពន្ធខ្ញុំត្រូវធ្វើការឆ្ងាយពីផ្ទះជាកម្មករ”។

ផលប៉ះពាល់សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចលើប្រជាជនងាយរងគ្រោះ

ផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការរេចរឹលបរិស្ថានជៈឥទ្ធពលស្មើៗគ្នានៅទូទាំង សហគមន៍នោះទេ។ គ្រួសារក្រីក្រ គ្រួសារដែលមានស្ត្រីជាមេគ្រួសារ មនុស្សចាស់ និងជនមានពិការភាព ជួបប្រទះនឹងភាពងាយរងគ្រោះមិនស្មើគ្នាឡើយ ដោយសារទម្រង់នៃការផាត់ចេញ ឬដាក់ឱ្យនៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នាផ្នែកសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច៖ “ស្ថានភាពគ្រោះរាំងស្ងួតធ្ងន់ធ្ងរក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ បានបំផ្លាញដំណាំ សណ្តែកដីរបស់ខ្ញុំ និងបានរួមចំណែកដល់អសន្តិសុខស្បៀងសម្រាប់គ្រួសាររបស់ខ្ញុំ ដែលមានសមាជិក បួននាក់។ ក្នុងអំឡុងពេលគ្រោះរាំងស្ងួត ស្ត្រីមេម៉ាយ កុមារ និងមនុស្សចាស់ជរាតែងតែជួបប្រទះ នឹងភាពអស់កម្លាំង ជំងឺ និងស្ថានភាពសុខភាពចុះខ្សោយ”។

បទពិសោធន៍ទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីគំរូទូលំទូលាយជាងមុនដែលបានកំណត់នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវយុត្តិធម៌អាកាសធាតុ ដែលបង្ហាញថាប្រជាជនដែលត្រូវបានដាក់ឲ្យនៅដាច់ដោយឡែក ជារឿយៗទទួលរង នូវផលវិបាកដ៏ធំបំផុតពីវិបត្តិបរិស្ថាន ខណៈពេលដែលមានធនធានតិចតួច បំផុតសម្រាប់ការសម្រប ខ្លួន (Sultana 2021)។ ដូច្នេះ ភាពងាយរងគ្រោះទាក់ទងនឹងអាកាសធាតុមាន ទំនាក់ទំនងយ៉ាងស៊ី ជម្រៅជាមួយនឹងភាពក្រីក្រ វិសមភាពយេនឌ័រ ពិការភាព និងការដកចេញពីសង្គម។

គ្រួសារដែលមានស្ត្រីជាមេគ្រួសារងាយរងគ្រោះជាពិសេសនៅក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែង ពីព្រោះស្ត្រីតែងតែ មានការទទួលខុសត្រូវច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។ បន្ថែមពីលើការថែទាំ និងការងារក្នុងផ្ទះ ស្ត្រីរួមចំណែក យ៉ាងសំខាន់ដល់ផលិតកម្មកសិកម្ម ការប្រមូលទឹក និងការបង្កើតប្រាក់ចំណូលគ្រួសារ។ ក្នុងអំឡុងពេល នៃគ្រោះរាំងស្ងួត និងកង្វះខាតទឹក បន្ទុកទាំងនេះកាន់តែខ្លាំងឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ ជាលទ្ធផល ស្ត្រីត្រូវរែកពន់ និងបង្កើតតុល្យភាពរវាងការទទួលខុសត្រូវលើការងារផ្ទះសម្បែង សកម្មភាពចិញ្ចឹមជីវិត និងការងារបន្ស៊ាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក្នុងពេលតែមួយ៖ “ក្រុមស្ត្រីដែលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងបំផុតគឺ ស្ត្រីជា មេគ្រួសារក្រីក្រ ពីព្រោះពួកគេមានបន្ទុកជាច្រើន ដូចជាការត្រូវរកប្រាក់ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់គ្រួសាររបស់ពួកគេ។ ប្រសិនបើមានការខ្វះខាតទឹក ពួកគេត្រូវចំណាយពេលច្រើនក្នុងការដងទឹក ពីព្រោះពួកគេត្រូវការប្រើ ប្រាស់វាជាប្រចាំ”។

ការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញជាប់លាប់ថា វិសមភាពយេនឌ័របង្កើតភាពងាយរងគ្រោះយ៉ាងខ្លាំងចំពោះ ការប្រែប្រួលបរិស្ថាន។ ស្ត្រីជារឿយៗមានលទ្ធភាពតិចតួចក្នុងការទទួលបានកម្មសិទ្ធិដីធ្លី ធនធាន ហិរញ្ញវត្ថុ ការអប់រំ និងការសម្រេចចិត្តនយោបាយ ទោះបីជាដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការ គ្រប់គ្រង ធនធានធម្មជាតិ និងការរស់រានមានជីវិតរបស់គ្រួសារក៏ដោយ (Agarwal 2018)។ នៅតំបន់ជនបទ នៃប្រទេសកម្ពុជា វិសមភាពរចនាសម្ព័ន្ធទាំងនេះនៅតែជាឧបសគ្គដ៏សំខាន់ចំពោះភាពធន់ និងការ សម្របខ្លួន។ សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចនៅខេត្តស្ទឹងត្រែង ដូចជាជនជាតិគួយ និងគ្រឹង ក៏ប្រឈម មុខនឹងភាពងាយរងគ្រោះកាន់តែខ្លាំងឡើង ដោយសារតែអសន្តិសុខដីធ្លី ការរេចរឹលបរិស្ថាន និងការឃ្លាត ឆ្ងាយពីរចនាសម្ព័ន្ធអភិបាលកិច្ចផ្លូវការ។ ជីវភាពរស់នៅរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចមានទំនាក់ទំនង យ៉ាង ជ្រៅ ទៅនឹងទន្លេ ព្រៃឈើ ការនេសាទ និងប្រព័ន្ធកសិកម្មប្រពៃណី ដែលធ្វើឱ្យការធ្លាក់ចុះ នៃអេកូឡូស៊ី ប៉ះពាល់ជាពិសេសដល់ការរស់រានមានជីវិតផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌របស់ ពួកគេ។

ដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង

បច្ចេកវិទ្យាចិញ្ចឹមត្រីធន់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ

ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការកើនឡើងនៃសម្ពាធអាកាសធាតុ និងអស្ថិរភាពអេកូឡូស៊ី សហគមន៍ និងអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែង បានអនុវត្តដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិមួយចំនួន ក្នុងគោល បំណងពង្រឹងសន្តិសុខស្បៀង និងនិរន្តរភាពបរិស្ថាន។ វារីវប្បកម្មបានក្លាយជាយុទ្ធសាស្ត្របន្សាំដ៏សំខាន់ ជាពិសេសព្រោះវាអាចឱ្យគ្រួសារធ្វើពិពិធកម្មជីវភាពរស់នៅ ខណៈពេលដែលកាត់បន្ថយសម្ពាធលើការ ធ្លាក់ចុះនៃផលនេសាទ។

មន្ទីរកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ បានដាក់ចេញនូវបច្ចេកទេសច្នៃប្រឌិត ដូចជាការចិញ្ចឹមត្រី ក្នុងថង់ប្លាស្ទិក និងប្រព័ន្ធវារីវប្បកម្មចល័ត។ វិធីសាស្រ្តទាំងនេះអនុញ្ញាតឱ្យគ្រួសារបន្តការចិញ្ចឹមត្រី ទោះបី ជាស្រះស្ងួត ឬស្ថានភាពទន្លេមិនស្ថិតស្ថេរក៏ដោយ។ ប្រព័ន្ធចល័តមានប្រយោជន៍ជាពិសេសសម្រាប់ គ្រួសារក្រីក្រដែលមានដីមានកម្រិត ដោយសារពួកគេត្រូវការទឹក និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធតិចតួច។

ប្រព័ន្ធកសិកម្ម ស្រូវ-ត្រី រួមបញ្ចូលគ្នា ក៏ត្រូវបានលើកកម្ពស់ផងដែរ ជាការអនុវត្តកសិកម្មប្រកប ដោយនិរន្តរភាព។ ប្រព័ន្ធទាំងនេះរួមបញ្ចូលគ្នានូវការដាំដុះត្រីជាមួយនឹងការផលិតស្រូវក្នុងទំនាក់ទំនង អេកូឡូស៊ី ដែលមានអត្ថប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក។ ត្រីជួយកំចាត់សត្វល្អិត និងធ្វើអោយដីមានជីជាតិ ខណៈពេលដែលវាលស្រែផ្តល់អាហារ និងជម្រកដល់ប្រភេទសត្វក្នុងទឹក។ វិធីសាស្រ្តបែបនេះកាត់បន្ថយ ការពឹងផ្អែកលើជីគីមី និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ខណៈពេលដែលបង្កើនជីវចម្រុះ និងសន្តិសុខស្បៀងក្នុង គ្រួសារ (Halwart 2004; FAO 2018; IUCN 2020)។

ស្តង់ដារ IUCN សង្កត់ធ្ងន់ថា ដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិគួរតែគាំទ្រទាំងនិរន្តរភាពអេកូឡូស៊ី និងសុខុមាលភាពមនុស្ស។ នៅខេត្តស្ទឹងត្រែង ប្រព័ន្ធវារីវប្បកម្មរួមបញ្ចូលគ្នាតំណាងឱ្យឧទាហរណ៍ ជាក់ស្តែងនៃគោលការណ៍នេះ ពីព្រោះវាពង្រឹងជីវភាពរស់នៅ ខណៈពេលដែលការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ក្នុងទឹក។

សហគមន៍ និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុកដូចជា My Village Cambodia (MVi) បានបង្កើតជម្រកត្រីសិប្បនិម្មិតដែលសម្គាល់ដោយប៉ូងអណ្តែតទឹក និងរចនាសម្ព័ន្ធរុក្ខជាតិដែលត្រូវបាន រចនាឡើងដើម្បីគាំទ្រដល់ការបង្កាត់ពូជ និងពងកូនត្រីនៅក្នុងភូមិសាមឃួយ និងភូមិញ៉ាំងស៊ុំខេត្ត ស្ទឹងត្រែង។ គំនិតផ្តួចផ្តើមអភិរក្សក្នុងស្រុកទាំងនេះស្វែងរកការស្តារជីវៈចម្រុះក្នុងទឹក និងរក្សាផលិតភាព នេសាទ ទោះបីជាមានការផ្លាស់ប្តូរលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានក៏ដោយ (Dugan 2010; IUCN 2020; MRC 2025)។

អ្វីដែលសំខាន់នោះគឺ គំនិតផ្តួចផ្តើមដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិ (NbS) ជាច្រើនទាំងនេះបានកសាងឡើងលើចំណេះដឹងអេកូឡូស៊ីប្រពៃណី និងការអនុវត្តការសម្របខ្លួនក្នុងតំបន់ដែលបានអភិវឌ្ឍអស់ជាច្រើនជំនាន់។ ជាជាងការជំនួសចំណេះដឹងជនជាតិដើមភាគតិចដោយអន្តរាគមន៍បច្ចេកវិទ្យាសុទ្ធសាធ កម្មវិធីជោគជ័យនៅខេត្តស្ទឹងត្រែងច្រើនតែផ្សំជំនាញក្នុងតំបន់ជាមួយនឹងបច្ចេកទេសសម្របខ្លួនអាកាសធាតុទំនើប (IUCN 2020; UN Women 2020; Hensengerth 2024)។

សហគមន៍នេសាទ និងការអភិរក្ស

ការគ្រប់គ្រងការនេសាទដែលមានមូលដ្ឋានលើសហគមន៍ គឺជាសមាសធាតុសំខាន់មួយទៀតនៃ ដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិនៅក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែង។ ច្បាប់នេសាទរបស់កម្ពុជា (ឆ្នាំ ២០១៧) និង ក្រមបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិ (ឆ្នាំ ២០២៣) ផ្តល់នូវក្របខ័ណ្ឌច្បាប់សម្រាប់ការចូលរួមរបស់ សហគមន៍ក្នុងការគ្រប់គ្រងការនេសាទ និងសកម្មភាពអភិរក្ស។

នៅទូទាំងខេត្ត សហគមន៍នេសាទ (CFis) ត្រួតពិនិត្យធនធានទឹក ទប់ស្កាត់ការនេសាទខុសច្បាប់ ការពារកន្លែងពងកូនត្រី និងលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងជាសាធារណៈអំពីការគ្រប់គ្រង ធនធានប្រកប ដោយ ចីរភាព។ រចនាសម្ព័ន្ធអភិបាលកិច្ចដែលមានមូលដ្ឋានលើសហគមន៍ទាំងនេះពង្រឹងការគ្រប់គ្រងក្នុងស្រុក លើប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹក ខណៈពេលដែលបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងប្រជាជន និងអាជ្ញាធរ មូលដ្ឋាន។

ជាឧទាហរណ៍ នៅក្នុងឃុំកោះស្នែង សហគមន៍នេសាទ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០៦ ផ្តោតលើការការពារតំបន់បង្កាត់ពូជតាមរយៈការផ្សព្វផ្សាយអំពីរដូវនេសាទ និងការសម្របសម្រួលជាប្រចាំ ជាមួយក្រុមប្រឹក្សាឃុំ។ សមាជិកសហគមន៍ធ្វើការល្បាត និងត្រួតពិនិត្យសកម្មភាពនេសាទ ដើម្បីទប់ស្កាត់ ការអនុវត្តខុសច្បាប់ដែលគំរាមកំហែងដល់និរន្តរភាពនៃការនេសាទ។

ការស្រាវជ្រាវនៅទូទាំងតំបន់មេគង្គបានបង្ហាញថា ការចូលរួមរបស់សហគមន៍អាចធ្វើអោយ ប្រសើរ ឡើងយ៉ាងខ្លាំងនូវការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន និងលទ្ធផលនៃការអភិរក្ស (Hensengerth 2024)។ សហគមន៍ ក្នុងតំបន់ច្រើនតែមានចំណេះដឹងអំពីបរិស្ថានវិទ្យាយ៉ាងទូលំទូលាយទាក់ទងនឹងការនេសាទ ការប្រែប្រួល ទន្លេតាមរដូវ និងការអនុវត្តការគ្រប់គ្រងធនធាន។ ដូច្នេះវិធីសាស្រ្តដែលមានមូលដ្ឋានលើសហគមន៍ អាចពង្រឹងការទទួលខុសត្រូវ សកម្មភាពរួម និងការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការនេសាទសហគមន៍ប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗ ដូចជាការ ផ្តល់មូលនិធិមានកំណត់ ការគាំទ្របច្ចេកទេសមិនគ្រប់គ្រាន់ ការអនុវត្តការនេសាទខុសច្បាប់ និងសម្ពាធ អភិវឌ្ឍន៍ពីខាងក្រៅ។ គំនិតផ្តួចផ្តើមអភិរក្សជាច្រើននៅតែពឹងផ្អែកលើការផ្តល់ហិរញ្ញប្បទាន គម្រោង រយៈពេលខ្លីជាជាងការវិនិយោគរយៈពេលវែងដែលមានស្ថេរភាព។

កសិកម្មសម្របខ្លួន និងការដាំដើមឈើឡើងវិញ

ដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិនៅខេត្តស្ទឹងត្រែងក៏រួមបញ្ចូលទាំងកសិកម្មសម្របខ្លួន និងគំនិត ផ្តួចផ្តើមស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលមានគោលបំណងពង្រឹងភាពធន់ប្រឆាំងនឹងទឹកជំនន់ គ្រោះរាំងស្ងួត និងការរេចរឹលបរិស្ថាន។

ការស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីត្រូវបានទទួលស្គាល់កាន់តែខ្លាំងឡើងជាអន្តរជាតិថាជាយុទ្ធសាស្ត្រសម្របខ្លួនអាកាសធាតុដែលចំណាយតិច ពីព្រោះប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលមានសុខភាពល្អផ្តល់នូវការការពារ ធម្មជាតិប្រឆាំងនឹងទឹកជំនន់ គ្រោះរាំងស្ងួត និងការរេចរឹលបរិស្ថាន (IUCN 2020)។ នៅក្នុងបរិបទនៃអាង ទន្លេមេគង្គ ការស្តារព្រៃឈើ និងតំបន់ដីសើមឡើងវិញក៏រួមចំណែកដោយផ្ទាល់ដល់និរន្តរភាពនេសាទ និងជីវភាពរស់នៅជនបទផងដែរ។ អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល (NGOs) បានលើកកម្ពស់ការដាំដុះបន្លែសរីរាង្គ ពូជដំណាំធន់នឹងអាកាសធាតុ និងការអនុវត្តកសិកម្មសន្សំសំចៃ ទឹក។ ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធដាំដុះលើធ្នើរខ្ពស់ដើម្បីការពារដំណាំពីទឹកជំនន់នៅក្នុងភូមិសាមឃួយ ខណៈពេលដែលអ្នកភូមិផ្សេងទៀតនៅក្នុងឃុំកោះស្នែង និងទន្សោង បានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រស្រក់ទឹក ដើម្បីអភិរក្សទឹកក្នុងអំឡុងពេលគ្រោះរាំងស្ងួត៖ “មន្ទីរបរិស្ថានខេត្តស្ទឹងត្រែងមាន គោលបំណងដាំដើមឈើប្រមាណ ១០០,០០០ ដើមជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីស្តារព្រៃលិចទឹកឡើងវិញ និងកាត់បន្ថយការហូរច្រោះច្រាំងទន្លេ។ ព្រៃលិចទឹកគឺជាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដ៏សំខាន់នៅក្នុងអាងទន្លេមេគង្គ ពីព្រោះវាផ្តល់ជម្រកបង្កាត់ពូជសម្រាប់ត្រី កែលម្អគុណភាពទឹក ធ្វើឱ្យច្រាំងទន្លេមានស្ថេរភាព និងគាំទ្រ ដល់ជីវៈចម្រុះ”។

ទេសចរណ៍អេកូឡូស៊ី និងហិរញ្ញប្បទានអភិរក្ស

ទេសចរណ៍អេកូឡូស៊ីដែលមានមូលដ្ឋាននៅសហគមន៍បានលេចចេញជាសមាសធាតុច្នៃប្រឌិតមួយទៀតនៃដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិនៅខេត្តស្ទឹងត្រែង។ នៅក្នុងឃុំកោះស្នែង គំនិតផ្តួចផ្តើម ទេសចរណ៍ អេកូឡូស៊ីដែលមានមូលដ្ឋាននៅសហគមន៍ (CBET) បង្កើតប្រាក់ចំណូលពីសកម្មភាព ទេសចរណ៍ ដែលភ្ជាប់ទៅនឹងធនធានធម្មជាតិ និងវប្បធម៌របស់ខេត្ត៖ “ប្រាក់ចំណេញពីទេសចរណ៍ អេកូឡូស៊ីត្រូវបានវិនិយោគឡើងវិញដោយផ្នែកទៅក្នុងសកម្មភាពការពារបរិស្ថាន ដូចជាការអភិរក្ស ព្រៃឈើ ការគ្រប់គ្រងជលផល និងការស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឡើងវិញ”។ លើសពីនេះ ស្ត្រីដើរតួនាទីយ៉ាង សំខាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងសេវាកម្មភ្ញៀវ និងកិច្ចការហិរញ្ញវត្ថុរបស់គណៈកម្មាធិការទេសចរណ៍អេកូឡូស៊ី។

ទេសចរណ៍អេកូឡូស៊ីដែលមានមូលដ្ឋាននៅសហគមន៍ពង្រឹងភាពជាម្ចាស់ក្នុងស្រុកលើកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអភិរក្សដោយបង្កើតការលើកទឹកចិត្តសេដ្ឋកិច្ចដោយផ្ទាល់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន។ នៅពេល ដែលសហគមន៍ទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលមានសុខភាពល្អ ពួកគេ កាន់តែមានការលើកទឹកចិត្តក្នុងការការពារព្រៃឈើ ទន្លេ និងនេសាទពីសកម្មភាពបំផ្លិចបំផ្លាញ។ CBET បានកំណត់ថា ៥% នៃប្រាក់ចំណូលត្រូវតែសម្រាប់ការការពារធនធានធម្មជាតិ និង ៥% ត្រូវតែសម្រាប់ការការពារព្រៃឈើ។

សមភាពយេនឌ័រ និងការរួមបញ្ចូលសង្គម (GEDSI)

លក្ខណៈពិសេសមួយក្នុងចំណោមលក្ខណៈពិសេសនៃដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិនៅខេត្តស្ទឹងត្រែងគឺការផ្តោតអារម្មណ៍យ៉ាងច្បាស់លាស់លើសមភាពយេនឌ័រ និងការរួមបញ្ចូលសង្គម (GEDSI)។ គំនិតផ្តួចផ្តើមសម្របខ្លួនក្នុងស្រុកកាន់តែទទួលស្គាល់ពីសារៈសំខាន់នៃការរួមបញ្ចូលស្ត្រី ជនជាតិដើម ភាគតិច ជនមានពិការភាព ប្រជាជនវ័យចំណាស់ និងក្រុមដែលងាយរងគ្រោះនៅក្នុង ដំណើរការ គ្រប់គ្រង បរិស្ថាន។

ស្ត្រីជាអ្នកគ្រប់គ្រងធនធាន និងអ្នកសម្របសម្រួល

ស្ត្រីដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងទឹកគ្រួសារ ផលិតកម្មកសិកម្ម សន្តិសុខស្បៀងអាហារ និង ដំណោះស្រាយជម្លោះសហគមន៍។ ទោះបីជាការចូលរួមរបស់ស្ត្រីច្រើនតែអាចមើល ឃើញកាន់តែ ច្បាស់នៅកម្រិតក្រៅផ្លូវការជាងនៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធភាពជាអ្នកដឹកនាំផ្លូវការក៏ដោយ ការរួមចំណែក របស់ ពួកគេចំពោះអភិបាលកិច្ចមូលដ្ឋានគឺមានសារៈសំខាន់។ ស្ត្រីដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការលើក កម្ពស់ ការសន្ទនា កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងដំណោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធីក្នុងអំឡុងពេលនៃភាព តានតឹង ផ្នែកបរិស្ថាន៖ “ស្ត្រីនៅក្នុងក្រុមប្រឹក្សាឃុំច្រើនតែដើរតួជាអ្នកសម្របសម្រួលក្នុងជម្លោះ ដូចជាការដណ្តើម យកទឹកសម្រាប់ធ្វើស្រែ ឬយកទឹកអណ្តូងរួមគ្នាសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ឯកជន ដោយប្រើវិធីសាស្រ្តទន់ភ្លន់ និងយោគយល់គ្នាដើម្បីនាំភាគីទាំងពីរទៅរកកិច្ចព្រមព្រៀង”។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឧបសគ្គរចនាសម្ព័ន្ធនៅតែបន្តកំណត់ឱកាសភាពជាអ្នកដឹកនាំផ្លូវការ របស់ស្ត្រី។ ស្ត្រីជាច្រើនប្រឈមមុខនឹងការរឹតបន្តឹងពេលវេលាយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារតែការងារក្នុងផ្ទះ ដែលមិនបានបង់ប្រាក់ ការទទួលខុសត្រូវក្នុងការថែទាំ និងការងារកសិកម្ម។ បទដ្ឋានយេនឌ័រប្រពៃណី និងធនធានហិរញ្ញវត្ថុមានកម្រិតក៏រឹតត្បិតការចូលរួមរបស់ស្ត្រី ក្នុងដំណើរការធ្វើការសម្រេចចិត្តផងដែរ៖ “ដើម្បីឱ្យស្ត្រីចូលរួមប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ពួកគេត្រូវតែមានការសម្រេចចិត្ត និងការគាំទ្រពីគ្រួសារ… [ពួកគេត្រូវតែ] មានចំណេះដឹង ជំនាញ និងឆន្ទៈក្នុងការធ្វើដូច្នេះ”។

ការរកឃើញទាំងនេះស្របនឹងការស្រាវជ្រាវទូលំទូលាយដែលសង្កត់ធ្ងន់ថា ការចូលរួមរបស់ស្ត្រីក្នុង អភិបាលកិច្ចបរិស្ថានមិនត្រឹមតែតម្រូវឱ្យមានការតំណាងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងការគាំទ្ររចនាសម្ព័ន្ធ ការកសាងសមត្ថភាព និងកំណែទម្រង់ស្ថាប័នផងដែរ (Agarwal 2018)។

ស្ត្រីជនជាតិដើមភាគតិច និងភាពធន់នឹងអាកាសធាតុ

ទោះបីជាប្រឈមមុខនឹងការរើសអើងជាច្រើនទម្រង់ក៏ដោយ ស្ត្រីជនជាតិដើមភាគតិចនៅខេត្ត ស្ទឹងត្រែង បានបង្ហាញពីភាពធន់ និងការច្នៃប្រឌិតគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងការសម្របខ្លួនទៅនឹង ការប្រែប្រួល អាកាសធាតុ។ អ្នកសម្ភាសន៍ជាច្រើនបានពិពណ៌នាអំពីឧទាហរណ៍ជោគជ័យរបស់ស្ត្រីដែលទទួលយក ការអនុវត្តកសិកម្ម និងជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយចីរភាព៖ “ខ្ញុំបានអនុវត្តការដាំដុះបន្លែសរីរាង្គដោយប្រើផ្ទះសំណាញ់ និងប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដំណក់ទឹក។ តាមរយៈវិធីសាស្រ្តទាំងនេះ ខ្ញុំរកបានប្រហែល 300,000 ទៅ 400,000 រៀល (75 ទៅ 100 ដុល្លារអាមេរិក) ក្នុងមួយការប្រមូលផល ដែលអាចឱ្យខ្ញុំផ្គត់ផ្គង់គ្រួសាររបស់ខ្ញុំទោះបីជាមានភាពមិនប្រាកដប្រជាផ្នែកបរិស្ថានកើនឡើងក៏ដោយ”។

ឧទាហរណ៍បែបនេះបង្ហាញថា ក្រុមដែលរើសអើងមិនត្រឹមតែជាជនរងគ្រោះអកម្មនៃ ការប្រែប្រួល អាកាសធាតុប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាភ្នាក់ងារសកម្មនៃការសម្របខ្លួន និងភាពធន់ផងដែរ។ ដូច្នេះការគាំទ្រ ដល់ប្រព័ន្ធចំណេះដឹងជនជាតិដើមភាគតិច និងភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់ស្ត្រីគឺចាំបាច់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រង អាកាសធាតុប្រកបដោយចីរភាព។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ការផ្លាស់ប្តូរឆ្ពោះទៅរកដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិនៅក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែងតំណាងឱ្យមាគ៌ាដ៏សំខាន់មួយឆ្ពោះទៅរកការពង្រឹងភាពធន់ និរន្តរភាព និងសន្តិសុខមនុស្សនៅក្នុងអាងទន្លេមេគង្គក្រោម។ ដោយប្រឈមមុខនឹងភាពប្រែប្រួលអាកាសធាតុកាន់តែកើនឡើង អសន្តិសុខទឹក និងការរេចរឹលបរិស្ថាន សហគមន៍ក្នុងតំបន់បានបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រសម្របខ្លួនប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិត ដែលរួមបញ្ចូល វារីវប្បកម្ម ការស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ការអភិរក្សសហគមន៍ និងជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយ ចីរភាព។

បទពិសោធន៍របស់ខេត្តស្ទឹងត្រែងបង្ហាញថា ដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិរួមចំណែក មិនត្រឹម តែដល់និរន្តរភាពបរិស្ថានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងដល់ការរួមបញ្ចូលសង្គម សមភាពយេនឌ័រ និង ការផ្តល់អំណាចដល់សហគមន៍ផងដែរ។ ស្ត្រី ជនជាតិដើមភាគតិច ជនមានពិការភាព និងក្រុមដែលងាយរងគ្រោះ ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន និងការសម្របខ្លួនទៅនឹងអាកាសធាតុ ទោះបីជា ប្រឈមមុខនឹងឧបសគ្គរចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗក៏ដោយ។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ ភាពធន់រយៈពេលវែងតម្រូវឱ្យមានអភិបាលកិច្ចបរិយាប័ន ការវិនិយោគ ប្រកបដោយចីរភាព សិទ្ធិដីធ្លីដែលមានសុវត្ថិភាព និងការគាំទ្រពីស្ថាប័នដ៏រឹងមាំ។ ការសម្របខ្លួនដោយ ជោគជ័យមិនត្រឹមតែអាស្រ័យទៅលើការស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអាស្រ័យលើការ ដោះស្រាយវិសមភាពយ៉ាងទូលំទូលាយទាក់ទងនឹងភាពក្រីក្រ យេនឌ័រ ការចូលរួមនយោបាយ និង ការទទួលបានធនធានផងដែរ។

ខណៈពេលដែលសម្ពាធអាកាសធាតុបន្តកើនឡើងនៅទូទាំងអាងទន្លេមេគង្គ បទពិសោធន៍របស់ ខេត្តស្ទឹងត្រែងផ្តល់នូវមេរៀនដ៏មានតម្លៃអំពីការសម្របខ្លួនដោយផ្អែកលើសហគមន៍ អភិបាលកិច្ចដោយមានចូលរួម និងការគ្រប់គ្រងធនធានប្រកបដោយចីរភាព។ ជាមួយនឹងការរួមបញ្ចូលគ្នានៃចំណេះដឹង ប្រពៃណី ការស្តារឡើងវិញនូវប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងអភិបាលកិច្ចបែបរួមបញ្ចូល ប្រទេសកម្ពុជាអាចចូលរួម ចំណែកក្នុងការកសាងអនាគតដ៏រឹងមាំ និងសមធម៌សម្រាប់តំបន់នេះ។